Đã từ rất lâu phong trào thi đua học tập đã trở thành một phong trào thi đua sôi nổi, rộng khắp trong các nhà trường. Học sinh tự giác học tập nhằm nâng cao kiến thức, phát triển năng khiếu vốn có của bản thân, đây không chỉ là một tiềm năng rất quan trọng và cần thiết đối với các nhà trường mà còn là nền móng vững chắc cho các em để các em học tốt các môn học khác. Những học sinh đạt thành tích cao qua các kỳ thi cấp thị xã hay cấp tỉnh và quốc gia đều là những tài năng trẻ được phát hiện và bồi dưỡng từ các nhà trường.

 Học sinh có nề nếp học tập tốt là một trong những điều kiện để góp phần làm thay đổi mọi mặt của giáo dục toàn diện có ảnh hưởng rất lớn tới các mặt giáo dục khác, có vị thế hết sức quan trọng trong việc chuẩn bị cho học sinh có đầy đủ khả năng để tham gia vào học tập các môn học. Trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và coi trọng mục tiêu phát triển con người toàn diện.

Dân ta từ xa xưa đã cho rằng :^‘’ Có học mới hay, có cày mới biết^’’ điều đó chứng tỏ một điều việc dạy cho học sinh biết cách luyện tập, rèn luyện nâng cao trình độ nhận thức cho bản thân và có sự ham mê yêu thích môn học ngay từ những năm tháng đầu tiên và trong suốt quãng thời gian học trong trường Tiểu học là rất quan trọng. Vì nó không những góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất lượng  dạy -  học và chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh mà điều quan trọng hơn là góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam.

Biết được vai trò của việc xây dựng nề nếp học tập, nề nếp tự quản là rất quan trọng trong việc rèn luyện việc học cho học sinh. Nhưng thông thường trong tiết dạy giáo viên dạy hướng dẫn còn hời hợt, còn hình thức qua loa chiếu lệ, tùy vào sự chỉ đạo của từng trường nên không mang tính phổ cập ^“phong trào^” dẫn đến sức thu hút mọi người hăng hái thi đua chưa  hào hứng. Mặt khác đã có không ít các nhà trường và giáo viên chỉ quan tâm đến việc giảng dạy các môn học văn hóa còn ít quan tâm đến việc rèn nề nếp tự học, tự quản cho học sinh. Để giải quyết mâu thuẫn này, là giáo viên  tôi thiết nghĩ trong các nhà trường Tiểu học cần nhìn nhận nghiêm túc thẳng vào vấn đề rằng vẫn có nhiều học sinh chưa thực sự chú ý rèn nề nếp tự học, tự quản cho bản thân, chưa thực sự tự nâng cao ý thức tự giác cho bản thân. Ngoài ra trong nhận thức của không ít giáo viên còn chưa thực sự quan tâm và coi trọng việc rèn nề nếp cho học sinh… Điều đó làm ảnh hưởng không nhỏ và là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiệu quả phong trào “Học tập” không cao. Mặt khác rèn nề nếp tự học, tự quản cho học sinh cũng tương đối phức tạp.

            Đây cũng chính là những băn khoăn trăn trở đòi hỏi của những người làm công tác giáo dục, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm dạy học trong các nhà trường phải nghiên cứu và tìm ra  cách thức, con đường đi đúng nhằm thúc đẩy phong trào “tự học, tự quản” trong mỗi nhà trường cần được quan tâm, chỉ đạo có hiệu quả thiết thực hơn. Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “ Xây dựng nề nếp tự học, tự quản cho học sinh lớp 5”.

2. Cơ sở lí luận

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc Tiểu học là bậc học nền móng. Xây dựng nề nếp tự học, tự quản góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng để giúp học sinh tự tin, mạnh dạn trong bước đường chiếm lĩnh tri thức. Những kiến thức, kỹ năng tự học của các em có rất nhiều ứng dụng trong cuộc sống, nó làm cơ sở cho việc học tập các môn học khác và học tiếp ở các lớp trên. Việc rèn nề nếp giúp học sinh biết cách tự học, tự giải quyết vấn đề; nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhận thức một số mặt của thế giới và biết cách hoạt động có hiệu quả trong đời sống.

           Nề nếp tự học, tự quản tốt có tiềm năng giáo dục to lớn, nó góp phần quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề. Nó góp phần phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập linh hoạt, sáng tạo; góp phần vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của con người như lao động cần cù, cẩn thận, có ý thức vượt khó khăn, làm việc có kế hoạch, có nền nếp và có tác phong khoa học.

3. Thực trạng của vấn đề xây dựng nề nếp tự học, tự quản cho học sinh

Như trên cho thấy việc xây dựng nề nếp tự học, tự quản cho học sinh hiện nay rất tiến bộ. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì việc xây dựng nề nếp tự học, tự quản hiện nay vẫn còn không ít hạn chế. Qua thực tế giảng dạy, qua dự giờ, qua trao đổi với đồng nghiệp cho thấy việc xây dựng nề nếp tự học, tự quản của các em chưa nhiều, chưa có hệ thống chưa được mở rộng trong các nhà trường.

 Qua điều tra cơ bản tình hình lớp, nhận thấy lớp chủ nhiệm của mình có những đặc điểm sau: 

3.1.  Học sinh:

+ Do các em còn nhỏ chưa tự giác học tập, các em chưa thấy được vai trò của việc tự học của bản thân.

+ Học sinh thực hiện nề nếp tự học, tự quản phải gò ép, dưới sự chỉ đạo của giáo viên là chính.

+ Việc quản lớp ở một số học sinh chưa tốt, học sinh còn e ngại, ấp úng, chưa mạnh dạn, chưa biết cách tự quản lớp,...

+ Một số em còn mải chơi, chưa coi trọng việc tự học trong lớp còn mất trật tự, chưa chăm học.

3.2.  Giáo viên:

 Nhìn chung các đồng chí  giáo viên đều  nhận thức đúng về vai trò của việc rèn nề nếp tự học, tự quản. Nắm  được yêu cầu, quy trình hướng dẫn học sinh tự học. Song một số ít giáo viên vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn nề nếp này.

 Đặc biệt trong giờ dạy giáo viên chưa chú ý đến việc rèn luyện ý thức học mà chỉ coi trọng việc truyền thụ kiến thức, qua các bài giảng, còn phần hướng dẫn học sinh cách tự học, tự quản còn tiến hành một cách hình thức, qua loa, "lấy lệ". Giáo viên chưa tạo điều kiện cho học sinh tự rèn luyện, tự tạo cho mình phong cách học tốt.

 Bên cạnh đó còn một số giáo viên chưa thật sự quan tâm đến học sinh, chưa đi sâu đi sát tìm hiểu thực tiễn học sinh trong lớp mình chủ nhiệm. Giáo viên chưa tạo lập được cơ sở vững chắc là chỗ dựa cho học sinh.

 3. 3. Đối với  gia đình:

 Một số gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc tự học của các em, nếu có mới chỉ dừng lại ở việc dạy hay hướng dẫn cách giải các bài tập mà các em cần làm chứ chưa tạo cho các em một phong cách học.

Trước thực trạng trên ngay sau khi dạy vài bài đầu tiên, tôi đã tiến hành khảo sát việc học bài, tác phong làm bài của học sinh.

Qua khảo sát tôi thu được kết quả như sau:

Qua khảo sát tôi thấy còn một số hạn chế sau:

 Ngay sau khi nhận lớp tôi giao cho học sinh làm một bài tập với thời gian ngắn 20 phút. Tôi cho học sinh tự làm không nhắc nhở gì. Khi hết giờ tôi thu bài. Thì kết quả bài làm chưa cao. Các em làm bài còn chậm. Một số em còn chưa hoàn thành bài tập. Qua quan sát tôi thấy các em chưa thật sự chăm chú vào việc làm bài. Có em còn vừa làm vừa chơi hoặc nói chuyện riêng. Một số em khác chưa thấy được trách nhiệm của mình khi làm bài kiểm tra. Các em cho rằng làm được đến đâu thì làm, chứ không lo lắng về thời gian hay kết quả bài làm của mình. Đây cũng là điều mà giáo viên đáng quan tâm. Chúng ta cần làm thế nào để giúp các em có tinh thần tự học, tự quản tốt để bản thân mỗi học sinh thấy được cần tự giác làm bài, học bài một cách nghiêm túc thì mới có kết cao.

          4. Các giải pháp, biện pháp thực hiện

4.1. Biện pháp thứ nhất: Làm tốt công tác quản lí giáo dục học sinh trong các giờ học chính khóa.

      Học tập là hoạt động quan trọng nhất của học sinh, để giúp cho lớp học tập tốt, giáo viên cần phải chú ý :

    Rèn cho học sinh thói quen đi học đầy đủ, đúng giờ, học tập tốt. Muốn rèn cho học sinh những thói quen này thì chúng ta cần thực hiện các biện pháp cụ thể như sau :

4.1.1. Lập sơ đồ lớp học :

     Ngay từ đầu năm sau khi nhận lớp việc đầu tiên giáo viên chủ nhiệm cần làm là lập sơ đồ lớp học. Sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh. Giáo viên phải xem trước học bạ của từng học sinh trong năm học trước để nắm được tình hình học tập của từng em và phải dựa vào chiều cao cân nặng của từng em trong lớp để giáo vên cân nhắc xếp chỗ cho các em sao cho phù hợp. Sơ đồ lớp được lưu chuyển, thay đổi theo từng tháng, từng học kì. Giáo viên đổi chỗ cho các em sao cho thật phù hợp. Không phải cứ để các em ngồi một chỗ từ đầu năm đến cuối năm mà cần thay đổi vị trí  liên tục để đảm bảo về sức khỏe và về chất lượng học tập. Những em kém về mắt, bé thấp ngồi bàn ở phía trên, và những em có sự nhận thức chậm, em hay nói chuyện riêng hoặc em chưa chăm học ta cũng xếp các em ngồi phía trên để  giáo viên dễ quan sát, kèm cặp hơn.

4.1.2. Thành lập hội đồng tự quản:

        Đây là vấn đề rất cần thiết để giao trách nhiệm cho học sinh đặc biệt là những em trưởng ban, trưởng nhóm, thay mặt giáo viên chủ nhiệm điều hành, quản lí lớp. Giáo viên cho thành lập các ban để theo dõi thi đua giữa các tổ và tham gia trực tuần với các lớp trong trường. Giáo viên  giao nhiệm vụ cho học sinh nhằm tạo cho các em cơ hội để các em thấy được vai trò của mình trong tập thể, đồng thời phát huy tính làm chủ của các em. Giúp các em mạnh dạn tự tin trước đám đông. Các em tự quản mọi nề nếp học tập của lớp. Để làm được việc này giáo viên chủ nhiệm cần thực hiện tốt các việc sau.

 Ngay buổi sinh hoạt lớp của tuần đầu tiên là giáo viên chủ nhiệm  đã cho lớp sinh hoạt và bầu Hội đồng tự quản, Chủ tịch hội đồng tự quản, Phó chủ tịch và các trưởng ban. Cho các em được quyền lựa chọn bằng nhiều hình thức khác nhau có thể dơ tay hoặc bỏ phiếu. Sau khi bầu xong Hội đồng tự quản giáo viên chủ nhiệm lớp giao nhiệm vụ, hướng dẫn học sinh nhiệm vụ, trách nhiệm của từng ban. Giao nhiệm vụ cụ thể cho các trưởng ban để theo dõi mọi hoạt động của lớp ngay từ tuần kế tiếp.

4.1.3. Hướng dẫn học sinh xây dựng nội quy lớp học :

        Nội quy lớp học là quan trọng nhất để giúp học sinh có nề nếp học tập tốt. Ngay từ buổi học đầu tiên gặp mặt học sinh. Giáo viên cho học sinh tự xây dựng nội quy học tập của lớp. Yêu cầu học sinh phát biểu giáo viên ghi lên bảng, học sinh khác bổ sung. Cuối cùng giáo viên chốt các mục cần thi đua của lớp.

        Giáo viên chủ nhiệm cần cho các em tự xây dựng thang điểm thi đua của lớp hàng tuần ứng với nội quy của nhà trường, nhằm giúp học sinh có ý thức thực hiện tốt mọi nội quy mà lớp và nhà trường đã quy định. Đối với lớp tôi chủ nhiệm tôi quy định về cách mặc đồng phục riêng của lớp. Thứ hai, thứ tư và thứ sáu các em mặc áo trắng quần thẫm mầu. Còn thứ ba, thứ năm các em mặc bộ quần áo thể thao do nhà trường may. Dép phải đi dép quai hậu. Có đầy đủ dụng cụ, sách vở khăn quàng,… Việc làm này giúp cho các em ăn mặc gọn gàng sạch sẽ hơn, có ý thức chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập trước khi đến lớp Mặt khác sẽ hạn chế cho các em tránh không đi học muộn hay nói chuyện riêng trong lớp.....

4.1.4. Kiểm tra đánh giá chất lượng học sinh:

        Sau khi nắm được những thông tin của học sinh, giáo viên sẽ phân luồng đối tượng, cho các em làm bài kiểm tra để xem những học sinh nào có thể dẫn đến sa sút về học tập và sẽ trở thành học sinh cá biệt sau đó lập sổ theo dõi. Hoặc giáo viên chủ nhiệm tìm mối quan hệ bạn bè của học sinh thông qua chủ tịch hội đồng tự quản, các học sinh khác trong lớp, trong trường điều tra tìm ra các đối tượng học sinh của lớp để giáo viên có hình thức dạy học phù hợp để giúp các em học tập tiến bộ.

      Các hình thức giáo viên có thể kiểm tra đánh giá học sinh bằng nhiều hình thức như : Kiểm tra 15 phút viết ra giấy. Để làm được việc này không làm mất nhiều thời gian đến giờ học thì giáo viên có mặt thường xuyên tại lớp 15 phút trước giờ học mỗi ngày, đặc biệt là những ngày đầu tuần. Tổ chức cho học sinh làm bài kiểm tra. Giáo viên chấm, nhận xét chữa ngay kết quả cụ thể đến từng học sinh.

      Kiểm tra bằng cách cho học sinh làm bài vào vở bài tập hoặc vở viết ngay trên lớp. Hoặc hàng tháng cho cả lớp làm bài kiểm tra tổng hợp kiến thức đã học trong tháng đó. Ngoài ra ta có thể kiểm tra miệng cũng là hình thức tốt để nắm được tình hình học tập của học sinh mà giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp cũng như hình thức dạy học.

     Giáo viên chủ nhiệm đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức 15 phút truy bài đầu giờ mỗi ngày là biện pháp giúp nhau ôn tập nhanh, chuẩn bị sẵn sàng cho ngày học mới. Truy bài đầu giờ còn là biện pháp khắc phục tình trạng đi học muộn, cho nên cần tổ chức tốt và duy trì lâu dài.

    Việc làm này đòi hỏi giáo viên chủ nhiệm phải tận tâm. Thường xuyên theo dõi học sinh có nhận thức kém để kèm cặp giúp đỡ. Giáo viên ra đề kiểm tra với lượng bài ít không nên quá tham kiến thức để các em thấy sợ mỗi khi làm bài. Chúng ta nên yêu cầu các em học ở mức độ vừa sức sau đó nâng dần lên.

4.2. Biện pháp thứ 2: Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

       Để đạt được mục đích giáo tiểu học, quá trình giáo dục trẻ em được thực hiện thông qua hai con đường cơ bản- dạy học các môn học và tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Tất cả các môn học ở tiểu học đều có tiềm năng giáo dục cho học sinh những chuẩn mực về hành vi về các mặt đạo đức, lao động, thể chất,..Còn tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp được tổ chức thực hiện vào thời gian ngoài giờ lên lớp được nhà trường tổ chức cùng phối hợp với các lực lượng giáo dục khác như gia đình Đội thiếu niên...Thông qua việc tổ chức cho các em được tiếp xúc với cuộc sống thực tiễn hay được trải nghiệm cuộc sống xung quanh hay tham gia các hoạt động đa dạng, giúp học sinh củng cố khắc sâu, mở rộng tri thức của bản thân. Từ đây giúp các em có kĩ năng tự học, tự quản, tự khám phá kiến thức thông qua các hoạt động mà các em được chứng kiến hoặc được tham gia trong các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp.  

    Những hình thức hoạt động cụ thể có thể được tổ chức cho học sinh tham gia. Việc trực nhật lớp, trồng cây, chăm sóc cây xanh trong sân trường, tổ chức văn nghệ, làm báo tường, quyên góp giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, đồng diễn thể dục, hội khỏe phù đổng, hội vui học tập, tổ chức đôi bạn cùng tiến. Qua việc tham gia các hoạt động này học sinh có khả năng bộc lộ khả năng, năng lực của mình về mọi mặt. Thông qua các hoạt động này còn giúp các em không căng thẳng, nặng nề khi học tập. Như khi nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, tham gia phong trào đền ơn đáp nghĩa hay áo lụa tặng bà thì học sinh không những củng cố về tri thức đạo đức mà còn mở rộng hiểu biết của mình về một số gia đình thương binh liệt sĩ, về một số bà mẹ Việt Nam anh hùng tiêu biểu... mà qua đó hình thành niềm tin tự giác cho học sinh. Như vậy để hình thành ý thức tự giác, tự học cho học sinh thì cần tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

    Sau đây là một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp :

   Giáo viên lựa chọn những em có năng khiếu : Đó là các nhóm các em học sinh thích học đàn, học vẽ, cờ vua, bóng đá.... những  học sinh trong các nhóm này được tổ chức nhằm phát triển năng khiếu, trí thông minh, khả năng sáng tạo của các em. Các em được học tập theo khả năng của mình, theo sở thích của mình. Phân nhóm như vậy cũng dễ hướng dẫn các em hơn. Thuận lợi cho việc dạy của giáo viên, giúp giáo viên kèm cặp học sinh tỉ mỉ, kĩ càng hơn. Giúp các em năm bài chắc hơn, hiểu bài nhanh hơn.

   Tổ chức văn nghệ : Những học sinh có khả năng hát, múa, kể chuyện, diễn kịch...Nhóm này được rèn luyện qua các cuộc thi, cuộc liên hoan văn nghệ của lớp, của trường. Giáo viên yêu cầu học sinh tự lựa chọn bài hát, bài múa, hay câu chuyện phù hợp. Yêu cầu các em tự luyện tập theo nhóm. Nhóm trưởng tự điều hành nhóm của mình luyện tập Giáo viên chỉ bao quát chung và giúp đỡ nhóm còn chậm chạm. Đây là sân chơi bổ ích giúp cho học sinh được tự do thể hiện tài năng của mình. Nơi đây giúp chó các em tự tin đứng trước sân khấu không sợ sệt. Mặt khác hình thức này tạo cơ hội cho học sinh phát huy năng lực tự quản, chỉ đạo nhóm tốt. Qua hát múa, đọc thơ, đóng kịch,... các em có sự gắn bó nhau hơn, đoàn kết các bạn trong nhóm. Từ đó tạo khối đoàn kết giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.

   Báo tường : Giáo viên có thể gợi ý hướng dẫn cho học sinh có thể tự sưu tầm bài thơ hay, bài văn, hay bức tranh, bức ảnh để làm báo ảnh, hay trang trí những bài báo viết. Yêu cầu học sinh phải tự trình bày không cần nhờ sự giúp đỡ hay thuê người khác viết cho. Qua hoạt động này hình thành các kĩ năng, thái độ thẩm mĩ, học sinh bày tỏ thái độ tình cảm của mình đối với đối tượng theo chủ điểm nhất định. Ví như tình cảm của học sinh đối với thầy cô giáo nhân ngày 20-11, hay tình cảm của học sinh với mẹ, với các bạn nữ nhân ngày 8-3.

   Hái hoa dân chủ : Giáo viên tổ chức cho học sinh tự chuẩn bị mỗi em một số câu hỏi theo chủ đề do giáo viên đưa ra. Học sinh tự làm bông hoa rồi nộp lại cho giáo viên. Giáo viên lựa chọn bông hoa có nội dung câu hỏi phù hợp thì lựa chọn. Những bông hoa được lựa chọn giáo viên có thể gài vào cây hoa để trước lớp để các em lựa chọn và hái khi tham gia hội thi. Hình thức này tổ chức theo các chủ đề, chủ điểm giáo dục nhằm giúp học sinh mở rộng tri thức, các em bày tỏ thái độ tình cảm của mình. Hình thức này áp dụng vào các tiết chào cờ hay sinh hoạt lớp hoặc hội thi nhỏ của Đội.

    Lao động : Tổ chức cho học sinh tham gia một số hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp như thực hiện tiếng trống sạch trường, trực nhật lớp, trồng và chăm sóc cây xanh trên sân trường. Qua những buổi lao động này, các em được giáo dục về đạo đức, lao động, thể chất, thẩm mĩ cho học sinh. Các em được tự ý thức luôn giữ gìn vệ sinh chung. Các em biết tự giữ gìn vệ sinh nơi ở và học tập của mình. Việc hướng dẫn các em thực hiện những việc làm tuy nhỏ này nhưng lại có một tác dụng to lớn đối với việc hình thành ý thức tự giác giữ gìn thành quả lao động của bản thân. Giúp các em tự thấy được trách nhiệm của mình mọi lúc, mọi nơi  là bảo vệ trường lớp sạch sẽ.

   Tham quan : Đây là hình thức rất gần gũi với học sinh, gắn liền với cuộc sống của các em. Qua tham quan các em được chứng kiến, quan sát trực tiếp những sự vật, hiện tượng có trong cuộc sống thực tiễn. Nhà trường có thể tổ chức cho các em tham quan một số di tích lịch địa phương, các danh lam thắng cảnh, một cơ sở sản xuất hay một xí nghiệp công ty nào đó ngay trên quê hương mình. Mỗi năm nhà trường tổ chức một lần cho học sinh tham quan. Qua đó hình thành thái độ tích cực và hành vi đúng đắn đối với các cảnh đẹp hay di tích lịch sử mà các em được tiếp cận. Hình thức này rất hay, giúp các em hào hứng khi tham gia học tập. Trước khi tham quan một di tích lịch sử nào đó thì giáo viên cần gieo vấn để trước về địa điểm mà các em sẽ đến tham quan để các em có cơ hội tự tìm tòi, tìm hiểu nội dung kiến thức có liên quan đến địa danh mình sẽ đến tham quan. Đây là hình thức giúp các em có ý thức tự khám phá kiến thức. Hình thức này giúp các em rất hào hứng và thích thú vì các em tự hào về bản thân mình vì đã tự tìm thấy kiến thức mới. Động viên các em sáng tạo, ham tìm tòi, kích thích lòng ham mê học tập ở các em. Hình thức học tập này giúp các em nhớ lâu, hiểu sâu sắc về nội dung của bài học.

   Giao lưu với các nhân vật điển hình : Học sinh rất hào hứng khi được nghe kể chuyện lịch sử hay xem biểu xiếc, múa hoặc giao lưu văn nghệ...Qua các hình thức này nhà trường giúp các em hiểu biết thêm về các lĩnh vực của đời sống xã hội, các em có hiểu biết thêm về kiển thức xã hội. Hình thức này rất cần khi tổ chức cho học sinh tìm hiểu một số ngày lễ lớn như : ngày thành lập quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, ngày thương binh liệt sĩ 27/7 hoặc ngày hoàn thành thống nhất đất nước 30/4...Khi tổ chức cho các em giao lưu với các nhân vật thì các em thích thú hơn và các em như được sống lại với những kí ức đẹp, những cuộc chiến lẫy lừng của cha ông ta. Khơi dậy cho các em lòng kính trọng, biết ơn những người đã đem lại cuộc sống thanh bình cho mình.

4.3. Biện pháp thứ 3 : Tổ chức tốt  tiết chào cờ đầu tuần.

       Đây là tiết học vô cùng bổ ích cho học sinh và cho giáo viên chủ nhiệm sau mỗi tuần học tập. Tiết chào cờ đầu tuần tạo cơ hội để các tập thể lớp giao lưu với nhau. Qua đó có tác dụng mở rộng mối liên hệ giữa các tập thể lớp trong trường, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau trong nhà trường. Nhờ tiết dưới cờ này mà giáo viên chủ nhiệm biết được lớp mình trong tuần này các em thực hiện tốt được những hoạt động nào ? Chưa làm tốt việc nào, cần khắc phục việc gì ? Những việc nào cần tiếp tục nhắc nhở học sinh làm tốt ở tuần tiếp theo. Chính vì vậy mà sau tiết sinh hoạt dưới cờ, các giáo viên chủ nhiệm cần nắm danh sách học sinh vắng có phép hay không phép, vi phạm đạo đức(nếu có), đi học muộn hoặc thiếu khăn quàng hay dụng cụ học tập,...để nhắc nhở, đôn đốc với các em, quán triệt nhắc lại nội quy hoạt động của lớp....Tiết chào cờ là dịp để học sinh tập dượt điều khiển hoạt động với quy mô trường. Nó có tác dụng góp phần rèn luyện, phát triển ý thức và năng lực tự quản cho học sinh. Cần để cho học sinh điều khiển tiến trình buổi lễ. Chúng ta có thể cho đội cờ đỏ của các lớp thay phiên nhau lên đánh giá nhận xét cùng với cô trực ban trong tuần và cô tổng phụ trách Đội. Có như vậy sẽ tạo cơ hội cho các em mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp. Để tiết chào cờ thêm sinh động hơn thì mỗi tuần cần giao cho các tự chuẩn bị các tiết mục văn nghệ để biểu diễn, các vở kịch ngắn hay trò chơi để học sinh các lớp giao lưu với nhau. Giúp sinh các lớp cọ sát nhau. Tạo niềm vui phấn khởi để bước vào tuần học mới.

* Để tiết chào cờ có chất lượng và hiệu quả cao cần thực hiện tốt một số điều kiện sau :

( Nội dung có tham khảo trong cuốn « Tổ chức hoạt giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường Tiểu học ». Nhà xuất bản giáo dục. Tác giả Nguyễn Hữu Hợp)

« Giáo viên cần có nhận thức đúng đắn về vị trí của tiết chào cờ. »

     Chúng ta cần biết răng tiết chào cờ có vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục học sinh lòng yêu nước, giáo dục các kĩ năng hoạt động tập thể....Nó chi phối, hỗ trợ, có sự ảnh hưởng đến các nội dung và hình thức hoạt động giáo dục khác. Chính vì điều đó mà ban giám hiệu, Tổng phụ trách Đội, giáo viên chủ nhiệm các lớp cần có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng, nội dung, quy trình tổ chức tiết chào cờ. Ban giám hiệu nhà trường cần coi trọng việc tổ chức các tiết chào cờ một cách có chất lượng và hiệu quả giáo dục.

      Chỉ đạo những giáo viên có trách  nhiệm, trong đó có tổng phụ trách Đội xây dựng kế hoạch tổ chức các tiết chào cờ, đặc biệt là những tiết chào cờ « trọng tâm » như khai giảng năm học, sơ kết học kì , tổng kết năm học, phát động thi đua, tổng kết chủ điểm...

      Theo dõi, kiểm tra, đánh giá việc tổ chức tiết chào cờ hàng tuần, rút kinh nghiệm tổ chức sau mỗi tiết chào cờ...

      Tổng phụ trách Đội, giáo viên chủ nhiệm... cần tích cực tham gia tổ chức tiết chào cờ ở các khâu khác nhau như lập kế hoạch, tiến hành, nhận xét tiết chào cờ.

Cần tránh những hiện tượng như coi nhẹ tiết chào cờ, hoặc tổ chức một cách hình thức, qua loa, tùy tiện hoặc ngại làm...

+ Bảo đảm nội dung phong phú, hấp dẫn, thiết thực, mang tính giáo dục cao.

    Nội dung là yếu tố quan trọng đảm bảo sự thành công của tiết chào cờ. Do đó, nội dung của tiết chào cờ phải phong phú, hấp dẫn, mang tính giáo dục cao, luôn được đổi mới, giúp học sinh thấy được tính thiết thực đối với bản thân, với lớp mình, có tác dụng thúc đẩy, điều chỉnh các hoạt động của các em. Việc tham dự lễ chào cờ chỉ trong khoảng 35 phút đối với học sinh tiểu học là không dễ nếu nội dung không được các em quan tâm, thiếu hứng thú. Vì vậy, trong các tiết chào cờ nên có nội dung mang tính chất giải trí, như tiết mục văn nghệ, câu hỏi đố vui...

      Cuộc sống hằng ngày của học sinh tiểu học luôn thay đổi theo môi trường xã hội và môi trường tự nhiên. Đứng trước những sự thay đổi đó, nhiều học sinh phải « mò mẫm » nếu không được định hướng. Do đó, nhà trường cần lường trước được những khó khăn các em có thể gặp phải và giúp các em vượt qua bằng cách đưa những nội dung giáo dục cập nhật vào tiết chào cờ, như an toàn giao thông, bảo vệ môi trường, phòng bệnh theo mùa... Tránh những hiện tượng : nội dung lặp đi, lặp lại như nhau từ tiết này sang tiết khác, nội dung đơn điệu, thiếu tính giáo dục, nội dung quá nhiều, quá nặng ở một tiết..

+ Cần tạo không khí thoải mái, sinh động nhưng trang nghiêm trong tiết chào cờ.

   Khi chào cờ không khí thoải mái, sinh động là yếu tố quan trọng thu hút học sinh chú ý tới nội dung của tiết chào cờ. Tiết chào cờ bắt đầu bằng việc chào Quốc kì, hát Quốc ca, do đó, mọi người ( giáo viên, học sinh) phải trang nghiêm. Việc chào cờ cần tổ chức một cách trang trọng nên có nghi thức kéo cờ, mọi người đồng thanh hát Quốc ca to, rõ ràng, nghiêm túc, âm thanh đến tai học sinh phải vừa đủ, dễ nghe...

+ Đảm bảo cơ sở vật chất thích hợp cho tiết chào cờ.

     Một tiết chào cờ trang nghiêm, nghiêm túc, có tác dụng giáo dục học sinh nhất thiết phải có các phương tiện sử dụng.

     Một trong những phương tiện bắt buộc là lá cờ Tổ quốc. Một lá cờ Tổ quốc phẳng phiu sẽ gây cho người dự một cảm giác thiêng liêng, tự hào, trang trọng.

      Trên « sân khấu », trong điều kiện cho phép, nên có phông và ảnh Bác Hồ, có bục để việc phát biểu. Phạm vi, quy mô một tiết chào cờ là dành cho học sinh toàn trường, do đó, nhất thiết phải có phương tiện truyền thanh. Chất lượng phương tiện này phải đảm bảo độ trong, rõ ràng, độ lớn của âm thanh. Chuẩn bị ghế ngồi thích hợp cho các em vì khoảng thời gian 35 phút dự tiết chào cờ của học sinh cũng khá khó khăn về mặt chịu đựng dưới góc độ sức khỏe.» 

      Như vậy tổ chức tốt tiết chào cờ đầu tuần sẽ giúp các em có ý thức tự giác thực hiện tốt mọi nề nếp thi đua cũng như nề nếp học tập. Tiết chào cờ đầu tuần giúp các em có một cái nhìn đúng đắn về việc thực hiện các nề nếp của nhà trường trong một tuần học. Giúp các em thấy cần phải thực hiện tốt mọi nề nếp và vươn lên trong học tập để các em lớp dưới noi theo và học tập.

4.4. Biện pháp thứ 4 : Tham gia thực hiện tốt các hội thi, các hoạt động của Đội sao.

     * Mỗi tiết học sẽ hiệu quả hơn nếu lớp có nề nếp học tập tốt. Bởi vậy cần phối hợp với các ban thi đua yêu cầu theo dõi về nề nếp lớp và trao đổi các hoạt động ngoài giờ lên lớp phù hợp. Giáo viên chủ nhiệm cần phối hợp với tổng phụ trách Đội sao. Cùng Tổng phụ trách đội hướng dẫn học sinh của lớp tham gia tốt các hoạt động của đội, như tham gia tiếng trống sạch trường, tích cực chăm sóc cây xanh, chăm sóc công trình măng non....

       Trong thời 15 phút truy bài giáo viên chủ nhiệm sẽ định hướng cho các trưởng ban  thi đua  giao lưu với các chi đội khác bằng một số hoạt động giao tiếp hàng ngày đơn giản như kiểm tra nề nếp truy bài, kiểm tra dụng cụ, vệ sinh của các lớp,....Từ việc làm đơn giản này cũng giúp cho các em thấy được lớp nào, chi đội nào thực hiện tốt để học tập và noi gương theo.

        Khuyến khích học sinh tự trang trí lớp học thân thiện, lớp học theo mô hình VNEN. Bằng cách giao cho các trưởng ban, các tổ phụ trách từng góc lớp, từng cửa sổ. Hướng dẫn các em trang trí lớp bằng cách như vẽ báo tường, vẽ tranh theo chủ điểm, trồng cây xanh treo ở các cửa sổ trong lớp học, trồng những chậu hoa đẹp trang trí trước lớp học. Việc làm này khiến cho học sinh thêm yêu trường, yêu lớp học của mình hơn. Tạo niềm vui cho các em mỗi khi đến trường.

        Giáo viên cần khuyến khích học sinh tham gia các hội thi khi đoàn đội hay nhà trường tổ chức. Đây là hình thức tổ chức hoạt động tổng hợp nhiều loại hình, đòi hỏi thời gian chuẩn bị công phu...

* Hội thi nhằm tạo ra sân chơi hấp dẫn, mang tính thi đua, cạnh tranh giữa học sinh hoặc các nhóm học sinh để các em có cơ hội thể hiện tài năng, vẻ đẹp, cùng nhau chia sẻ, tiếp nhận những kiến thức có liên quan đến chủ đề đã được lựa chọn. Chúng ta có thể tổ chức một số hội thi mang tính tập thể cao như : Hội thi tiếng hát dân ca, Thi kể chuyện theo sách, thi nghi thức đội, tổ chức các trò chơi dân gian,...Ngoài ra còn động viên học sinh tham gia các hội thi do các cấp tổ chứ như : Thi giải Toán, Tiếng Anh trên mạng, Thi An toàn giao thông, Thi Ý tưởng trẻ thơ. Nếu có cuộc thi nào thì chúng ta đều động viên cho học sinh tham gia hết và tham gia nhiệt tình. Qua các hội thi các em có khả năng bộc lộ tài năng, năng khiếu của mình. Các em tự suy nghĩ nêu ra ý tưởng của mình, tự thể hiện nội dung mình yêu thích.  Để các em tích cực tham gia vào các hội thi này trước hết giáo viên cũng phải cùng hòa mình với các em, cùng tìm tòi các nội dung, cùng tập luyện cùng các em. Giáo viên chủ nhiệm phải nhiệt tình, say sưa với công việc thì mới đem lại kết quả cao. Theo tôi thì mỗi khi có lịch thông báo thời gian nội dung các hội thi thì giáo viên chủ nhiệm cần đọc nghiên cứu kĩ nội nội dung, yêu cầu của hội thi đó. Sau đó vạch kế hoạch cùng học sinh để thực hiện. Dự định thời gian luyện tập. Tự dự định thời gian hoàn thành nội dung cần và đủ để tham gia hội thi. Bất cứ hội thi nào thì giáo viên cũng phải từng bước theo sát giúp đỡ học sinh của mình. Có thể đầu tư thời gian, công sức thậm chí cả vật chất để cùng các em vượt qua những khó khăn để hội thi có kết quả cao.

4.5. Biện pháp thứ 5 : Tổ chức tốt giờ sinh hoạt lớp

Tiết sinh hoạt lớp có tác dụng to lớn trong việc giáo dục tập thể xây dựng mối quan hệ đoàn kết, thân ái, tôn trọng, giúp đỡ, hợp tác giữa các em học sinh với nhau, hình thành cho các em những kĩ năng tự quản, những kĩ năng tự tổ chức các hoạt động của mình. Thông qua tiết sinh hoạt các em biết tự đánh giá ưu khuyết điểm của mình, của bạn. Học sinh có kĩ năng sống như biết lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ cho nhau, cùng thực hiện công việc chung của lớp. Ngoài ra các em còn biết hợp tác với nhau trong quá trình thực hiện công việc.

Cuối mỗi tuần bao giờ cũng có tiết sinh hoạt. Đây là tiết học mà giáo viên chủ nhiệm không thể bỏ qua. Vì đây là dạng hoạt động giáo dục tập thể, là một hình thức tổ chức tự quản cho học sinh và là một trong những biện pháp cơ bản góp phần xây dựng tập thể học sinh đoàn kết học tập tốt.

Đây cũng là dịp để học sinh làm quen với nhiều loại hình hoạt động khác nhau, giúp các em phát triển các kĩ năng cơ bản và cần thiết cho học sinh như: Phát triển về trí tuệ, tình cảm, đạo đức, sức khỏe... Chính vì vậy bắt buộc giáo viên phải tổ chức tốt các buổi sinh hoạt lớp. Vì sau một tuần học các em được nhìn nhận lại những việc đã làm được và những việc các em chưa làm được. Qua tiết sinh hoạt sẽ giúp các em thấy được mình phải làm gì và không được làm gì. Qua đây các em sẽ thực hiện việc làm tốt hơn ở những tuần sau. Những em vi phạm trong tuần này sẽ sửa đổi và không vi phạm trong tuần tới nữa. Tuy nhiên trong tiết sinh hoạt yêu cầu phải thật đa dạng hoá về nội dung và hình thức tổ chức tiết sinh hoạt lớp. Thu hút tối đa sự tham gia của mọi học sinh dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ, cố vấn của giáo viên chủ nhiệm nhằm tăng cường vai trò tự quản của học sinh.

Để buổi sinh hoạt lớp được tốt, có hiệu quả thiết thực Giáo viên chủ nhiệm cần nắm chắc các bước tiến hành của tiết sinh hoạt lớp là ổn định lớp,  người điều kiển chương trình tuyên bố lí do, giới thiệu chương trình, giới thiệu đại biểu (Có thể cô chủ nhiệm, chị tổng phụ trách...). Tiếp theo các trưởng ban lên nhận xét các mặt hoạt động của từng cá nhân, của tổ đã thực hiện trong tuần. Chủ tịch hội đồng tự quản nhận xét xếp thứ các tổ. Cuối cùng giáo viên hoặc chị tổng phụ trách phát biểu giao nhiệm vụ. Phần tiếp theo muốn tiết sinh hoạt lớp không nhàm chán và lặp luôn lặp lại một hình thức thì cần hướng dẫn lớp có nhiều hình thức khác nhau. Có thể tuần này cho các em vui văn nghệ. Các tổ tự lựa chọn các tiết mục văn nghệ để biểu diễn, tuần sau cho học sinh đóng kịch , kể chuyện, đọc thơ hoặc tổ chức thi lắp ghép một mô hình nào đó, thi khéo tay, vẽ giỏi... Tổ chức nhiều hình thức như vậy mới phát huy hết tính sáng tạo của các em. Tuy nhiên trong tiết sinh hoạt giáo viên lưu ý đối với những nội dung lập kế hoạch, sơ kết hay tổng kết nên tạo điều kiện để các em thảo luận, bày tỏ ý kiến của mình trước lớp. Giáo viên cần tạo cho học sinh biết rằng tiết sinh hoạt là của các em nó nhằm giải quyết các vấn đề của lớp và chính các em là người giải quyết các vấn đề đó. Cần khuyến khích các em bạo dạn, tự tin. Giáo viên cần động viên, nhắc nhở các em nói to, rõ ràng những điều em suy nghĩ, trình bày ý kiến của mình trước lớp.

Ngay đầu năm, lúc đầu khi tập thể lớp chưa đi vào hoạt động, điều hành các hoạt động còn chệch choạc, các em chưa có kĩ năng tự quản cần thiết, các em chưa có kinh nghiệm tổ chức tiết sinh hoạt thì giáo viên điều hành là chính. Sau đó, giáo viên hướng dẫn và giao cho các em điều khiển một vài hoạt động nhỏ để học sinh quen dần trong một thời gian dài. Giáo viên cần tin tưởng vào khả năng của các em, đặc biệt là đội ngũ tự quản, chỉ bảo, huấn luyện cho các em những kĩ năng tự quản cần thiết như trình bày một vấn đề hay điều khiển các bạn phát biểu, tổng hợp ý kiến của các tổ,.. Khi các em đã có những kĩ năng tự quản thì giáo viên giao toàn bộ quyền tổ chức tiết sinh hoạt lớp cho các em. Các em tự điều khiển tiết sinh hoạt của lớp mình. Giáo viên chỉ đóng vai trò như một thành viên đặc biệt hay khách mời tham dự mà thôi. Phần điều khiển buối sinh hoạt cũng cho các em thay phiên nhau điều khiển chứ không để một em nào chuyên trách cả. Chúng ta cho các em điều khiển thay phiên nhau là để em nào cũng có cơ hội được làm « cán bộ, lãnh đạo ». Còn khi nhận xét đánh giá các hoạt động của lớp. Thì giáo viên nên nhận xét về sự chuẩn bị của những học sinh có trách  nhiệm về cơ sở vật chất, về nội dung cho buổi sinh hoạt. Chỉ nhận xét thái độ hành vi của học sinh khi tham gia sinh hoạt lớp. Xem các em có chú ý lắng nghe nhận xét của bạn hay không, có phát biểu ý kiến không hay nhận xét việc điều khiển của đội ngũ tự quản có tốt không, có khuyến khích các bạn phát biểu không....

 Trong quá trình đánh giá cần động viên là chính để gây cho các em lòng tự tin, hứng thú đối với tiết sinh hoạt lớp. Qua tiết sinh hoạt chắc chắn giúp học sinh của lớp có nhiều tiến bộ hơn trong các tiết học của tuần sau. Nhờ có tiết sinh hoạt lớp mà giải quyết được mọi khúc mắc của học sinh xảy ra trong tuần. Nhờ đó mà các em có lòng tin với cô giáo chủ nhiệm hơn, tin vào đội ngũ tự quản. Từ đó tự các em sẽ thấy mình có trách nhiệm hơn đối với lớp và chắc chắn sẽ học tập tốt hơn.

4.6. Biện pháp thứ 6: xây dựng nề nếp và phong cách học trên lớp

4.6.1. Cần tạo cho học sinh một nề nếp học trên lớp như :

   Chuẩn bị bài đầy đủ cho tiết học : Học bài, làm bài đầy đủ, mang đủ đồ dùng học tập, sắp xếp đồ dùng ngăn nắp.

        Chỉ làm theo hiệu lệnh và hướng dẫn của giáo viên, không làm việc riêng, làm việc gì cũng phải khẩn trương.

Có trách nhiệm khi tham gia xây dựng bài học, và học tập.

 Nề nếp này phải xây dựng bằng những biện pháp sau :

Sớm quy định các hiệu lệnh và tập cho học sinh làm việc theo hiệu lệnh quy định trong các tiết học. Hiệu lệnh phải đơn giản dễ nhớ.

        Thống nhất cách sắp xếp đồ dùng học tập, cách kê bàn ghế, cách chữa bài, cách kiểm tra các loại vở bài tập, cách xin ý kiến, cách đứng viết trên bảng lớp, cách báo cáo kết quả công việc...

       Tổ chức cho mọi học hoạt động, mỗi hoạt động đòi hỏi phải huy động kinh nghiệm, kiến thức cũ, phải dùng nhiều giác quan, phải suy nghĩ, để xây dựng bài giảng « phát hiện » ra kiến thức mới.

Tổ chức thi đua giữa các tổ, nhóm để động viên học sinh tích cực học tập và thực hiện nề nếp quy định.

          Khi đưa ra một số quy định phải yêu cầu học sinh thực hiện một cách nghiêm túc.

4.6.2. Cần tạo cho học sinh một phong cách tự học trên lớp như :

 Lắng nghe giáo viên đặt vấn đề, hướng dẫn cách giải quyết. Chỉ khi nắm được vấn đề cần giải quyết, nắm được phương pháp làm, mới bắt tay vào làm, không làm bừa làm ẩu.

Suy nghĩ cẩn thận, có căn cứ vững chắc, có phương pháp đúng đắn, không hấp tấp vội vàng. Biết kiểm tra công việc từng bước.

          Trung thực trong học tập, tự suy nghĩ, tự làm bài, tin vào cách giải quyết của mình, mạnh dạn trình bày cách giải cách làm của mình. Không ỉ lại.

          Nói, viết ngắn gọn, rõ ràng, có thói quen tìm tòi nhiều phương pháp và chọn cách giải hợp lí nhất.

           Tự đánh giá, lựa chọn và ghi lại được cách giải hay của giáo viên và của bạn.

Cách làm như sau : Quan tâm hướng dẫn và tạo điều kiện cho học sinh thực hiện những yêu cầu trên. Chẳng hạn khi hỏi, câu hỏi cũng phải thật ngắn gọn, phải kiểm tra xem học sinh đã hiểu câu hỏi chưa, dành thì giờ cho học sinh suy nghĩ ; động viên học sinh nêu nhiều cách giải quyết và cùng nhau thảo luận tìm ra cách giải quyết hay. Kiên quyết chống những biểu hiện thiếu thực thà khi làm bài.. tập cho học theo rõi ý kiến của bạn, tôn trọng ý kiến của bạn, tìm các sai sót trong các ý kiến đã bổ sung, sửa chữa. Nhắc nhở học sinh nói ngắn gọn, chính xác.

    Cần rèn luyện năng lực ghi chép trên lớp : Ở mọi lớp, khi học, cần giáo dục học sinh thói quen viết đúng, ngay ngắn, vẽ hình cẩn thận, chính xác, tập dần cho học sinh biết tự ghi bài. Giúp các em biết tóm tắt những vấn đề đơn giản, đánh dấu những chỗ quan trọng, những vấn đề cần tiếp tục suy nghĩ, những vấn đề chưa hiểu. Giáo viên cần kiểm tra bài ghi của học sinh.

    Cần giúp học sinh biết cách dùng vở nháp : Lúc đầu dùng để nháp những phép tính, câu văn, hay một từ ngữ, sau đó dùng để ghi tóm tắt cách giải quyết một vấn đề cụ thể của bản thân, của giáo viên, của các bạn để khi có điều kiện thì suy nghĩ tiếp điều quan trọng là xây dựng thói quen viết nháp cẩn thận, rõ ràng.

   Cần hướng dẫn học sinh cách tự làm bài tập : Hướng dẫn các em biết sắp xếp các bài theo thứ tự từ dễ đến khó, bài dễ làm trước, bài khó làm sau. Đọc kĩ đề bài, phác họa bước giải hay đáp án vào vở nháp, làm rõ mối quan hệ giữa các đại lượng trong bài, làm rõ các vấn đề cần giải đáp. Yêu cầu học sinh suy luận tìm cách giải, không lệ thuộc vào bài mẫu. Cố gắng tìm nhiều cách giải khác nhau, chọn cách giải hợp lí nhất.

  Ngoài ra giáo viên cần tùy thuộc tình hình cụ thể của lớp mà đặt ra những yêu cầu cụ thể thích hợp với từng thời kì của năm học, phối hợp với cha mẹ học, với Đội thiếu niên, phổ biến những yêu cầu đó và cùng phối hợp giúp đỡ học sinh thực hiện. Xây dựng phong trào chung của toàn trường, kết hợp xây dựng điển hình, nêu gương, tổ chức trao đổi kinh nghiệm, về những vấn đề như cách sử dụng sách, cách học bài và trả lời theo sự hiểu biết của mình.

4.6.3. Phát hiện bồi dưỡng học sinh có năng khiếu :

Sau khi xây dựng nề nếp và tác phong tự học cho học sinh giáo viên cần có những giải pháp thiết thực để phát hiện bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu trong lớp. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng của các bậc học phổ thông nói chung của Tiểu học nói riêng là phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu Làm tốt việc này thì sẽ một đội ngũ những nhà bác học, đội ngũ những kĩ sư giỏi. Để làm được nhiệm vụ trên chúng ta cần thực hiện những việc sau :

+ Phát hiện

 Ngay từ đầu năm học, chú ý đến những em lanh lợi, biết chú ý đến những lời thầy cô dặn, học tập tốt. Sau đó tiếp tục phát hiện qua nhiều biện pháp ; hỏi chuyện riêng, kiểm tra sách vở, kiểm tra kết quả học tập hàng ngày, kiểm tra viết đặc biệt với các yêu cầu khác nhau, thăm dò ý kiến học sinh trong lớp về những bạn có năng khiếu, thăm hỏi gia đình tìm hiểu về điều kiện sống, cách học ở nhà, nhận xét của bố mẹ.

Việc phát hiện này từ khi giáo viên chủ nhiệm nhận lớp. Mỗi năm khi học sinh chuyển từ lớp dưới lên lớp trên, giáo viên lớp cũ bàn giao với giáo viên lớp trên về những em có năng khiếu.

Bồi dưỡng tiến hành song song với phát hiện, qua bồi dưỡng mà tiếp tục phát hiện.

+ Bồi dưỡng

a. Cần bồi dưỡng theo những phương châm sau : Kết hợp chặt chẽ phát triển năng khiếu với giáo dục toàn diện : Có khả học tập tốt và đầy đủ các môn thì mới có cơ sở để phát triển toàn diện, vì nó giúp rèn luyện tư tưởng, tình cảm, ý chí, trí thông minh.

Kết hợp bồi dưỡng năng khiếu với nâng cao trình độ chung của học sinh : Bồi dưỡng năng khiếu cần tiến hành qua kết hợp nội khóa( học trên lớp), ngoại khóa, dạy chung cho tất cả học sinh, dạy riêng, dạy thêm cho các em vào các buổi đầu giờ hoặc cuối giờ học hay trong các tiết tăng. Tiến hành liên tục trong suốt kì học. Nội dung, phương pháp, tổ chức bồi dưỡng cần sát với chương trình mỗi lớp, sát đặc điểm lứa tuổi học sinh của lớp. Kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, xã hội.

1. Nội dung, phương pháp, tổ chức bồi dưỡng.

Giáo dục cho học sinh tình cảm yêu thích môn học, cùng với việc giáo dục các tình cảm cơ bản khác như yêu quê hương, đất nước.

Muốn như vậy, trước hết giáo viên phải nhiệt tình, yêu công việc của mình, có tinh thần trách nhiệm cao, cần nghiên cứu kĩ chương trình các môn học, xác định rõ kiến thức cơ bản, tìm tòi khía cạnh nào để bồi dưỡng cho học sinh có năng khiếu, dẫn dắt các em thấy cái hay, cái đẹp thông qua bài học.

Có thể gây hứng thú cho các em bằng nhiều hình thức khác nhau như lựa chọn bài tập hay. Các trò chơi học tập, câu đố vui... Luôn vận động học sinh tự tham gia các hội thi nếu có.

Song song với việc giáo dục tình cảm yêu các môn học, cần phải giáo dục các đức tính khác như : cần cù, cẩn thận, vì các em tiếp thu nhanh nên dễ chủ quan, cẩu thả, không chịu khó học, kiêm tốn, đoàn kết, giúp đỡ bạn, vì các em giỏi dễ nảy sinh tự kiêu, coi thường bạn.

Đặc biệt cần chú trọng rèn luyện năng lực trí tuệ.

Trước hết cần yêu cầu các em nắm vững kiến thức, kĩ năng về các môn học, theo yêu cầu của chương trình, qua đó phát triển năng lực trí tuệ. Để phát triển mạnh mẽ năng lực trí tuệ của học sinh, ngoài những bài tập theo trình độ của học sinh, cần nêu thêm những câu hỏi, những bài tập đòi hỏi một năng lực tư duy, một trình độ suy luận cao hơn.

4.6.4. Khắc phục tình trạng học sinh tiếp thu chậm

          Loại trừ những nguyên nhân về bệnh lí, thì bất kì một em nhỏ nào phát triển bình thường, không có bệnh tật, đều có khả năng tiếp thu chương trình và đạt những chuẩn mực đã quy định chung cho từng lớp. Song trong thực tế vẫn còn có những học sinh tiếp thu chậm, vì có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân quan trọng là có nhiều «lỗ hổng» trong kiến thức cơ bản ; ngoài ra có những nguyên nhân khác như : mải chơi không lo học, hoàn cảnh gia đình không có thời gian học, hoàn cảnh sức khỏe không chú ý lâu được, lười suy nghĩ, không biết phương pháp học tập...Chính vì nhận thức chậm thì thường gây mất trật tự hay nghịch ngợm trong lớp. Một số em còn làm mất điểm thi đua của lớp. Vậy để cải thiện những tình trạng trên cần có những biện pháp khắc phục sau :

          a. Phân loại học sinh phát hiện sớm các em học kém, tìm nguyên nhân kém của từng em để có nội dung và phương pháp bồi dưỡng sát từng học sinh.

           Ngay từ đầu năm qua những hình thức kiểm tra miệng, kiểm tra viết, kiểm tra sách vở, hỏi giáo viên lớp dưới, nói chuyện tỉ mỉ với học sinh.

Đi sâu vào từng em kém, tìm hiểu nguyên nhân kém, tìm hiểu từng mặt kém của học sinh. Việc phân loại còn cần tiến hành trong suốt năm, vì tình hình học sinh kém rất biến động, tùy sự nỗ lực của các em và kết quả học tập trong từng giai đoạn.

          b. Gây cho các em lòng tự tin, động viên các em, tiến tới ham học.

          Các em kém thường thiếu tự tin, học không hiểu nên ngại học. Lúng túng và sợ sệt khi được giáo viên hỏi đến, và thiếu bình tĩnh. Cần tìm nhiều biện pháp để gây lại lòng tin, như : cố gắng làm cho các em nắm được kiến thức cơ bản, từng bước ôn kiến thức cũ, qua tâm đến các em khi giảng bài mới, cho trả lời những câu hỏi dễ để kịp thời biểu dương từng bước tiến nhỏ, không thành kiến phân tích tỉ mỉ chỗ sai, chỉ dẫn cách sửa, phối hợp với gia đình và Đội thiếu niên cùng sát bước tiến của các em và cùng động viên khuyến khích các em.

          c. Từng bước làm cho học sinh nắm được những kiến thức, kĩ năng cơ bản, và phương pháp học tập, qua đó rèn phương pháp suy nghĩ khắc phụ dần những thiếu sót trong tư duy.

          Yêu cầu này là chung cho mọi học sinh, song càng cần đối với học sinh chậm tiến. Trước hết cần xác định được những « lỗ hổng » về kiến thức kĩ năng của từng học sinh có kế hoạch bổ sung dần dần.

          Khi dạy bài mới, cố gắng làm cho các em nắm được cái cơ bản nhất, đảm bảo học đến đâu hiểu đến đó.

          Quan tâm hướng dẫn chuẩn bị bài ở nhà, làm cho các em có nề nếp (như đã nêu ở trên).

          Tìm đúng nhược điểm trong phương pháp suy nghĩ của từng em để có biện pháp khắc phục riêng với từng em.

          d. Vận dụng  nhiều hình thức để khắc phục.

          + Trên lớp, quan tâm đúng mức đến các em, không « bỏ rơi » một em nào khi giảng, bằng biện pháp như sau :

          Chuẩn bị bài kĩ, soạn sẵn những câu hỏi, những bài tập dễ, định sẵn những em cần hỏi trong lớp.

          Kịp thời phát hiện những sai lầm, nguyên nhân sai lầm, những điểm nhỏ chưa hiểu, bằng cách xem vở ghi, xem vở nháp, xem bài làm khi luyện tập, khi thấy học sinh sai lầm cần hỏi xem em đã làm như thế nào, để phát hiện đúng chỗ nào chưa hiểu, chỉ dẫn lại cách làm bằng cách giảng lại chỗ chưa hiểu...

          + Trong những giờ truy bài, giờ tăng tiết kèm thêm : Để cho những giờ này có hiệu suất, không nên dạy nhiều học sinh quá. Nếu lớp đông học sinh chậm tiến, cần phân loại và ghép những em có kiến thức, thiếu sót giống nhau vào cùng một nhóm để có thể định nội dung và phương pháp bồi dưỡng thích hợp.

          Để có nội dung bồi dưỡng thích hợp ở những giờ này, đầu năm học, trong quá trình ôn tập theo quy định của chương trình, cần phát hiện ngay những thiếu sót trong kiến thức kĩ năng cũ, tăng cường bồi dưỡng thêm ngay từ đầu năm để giúp các em ôn chắc những kiến thức cũ, nhiều khi không phải chỉ là kiến thức của một năm mà của nhiều năm trước. Trong quá trình dạy chương trình mới, cũng cần kết hợp vừa làm cho học sinh hiểu kiến thức mới, vừa ôn lại kiến thức cũ.

          Phương